Diagnostyka bólu „z przódu” kolana może sprawiać trudności, ponieważ nie zawsze przyczyna dolegliwości jest oczywista. Najczęściej za ból kolana uznaje się problemy ze ścięgnami, łąkotkami lub stawem rzepkowo-udowym. Rzadko jednak zwraca się uwagę na tzw.: zespół fałdu przyśrodkowego, który również może być źródłem bólu.
Czym jest fałd przyśrodkowy i kiedy staje się problemem?
W stawie kolanowym błona maziowa tworzy naturalne fałdy – zazwyczaj trzy lub cztery – które powstają podczas rozwoju płodowego. U większości osób zanikają, jednak u niektórych dorosłych zachowują większą objętość i mogą powodować dolegliwości. Wyróżniamy fałd górny, dolny i przyśrodkowy – ten ostatni najczęściej powiązany jest z dolegliwościami bólowymi. Fałd przyśrodkowy znajduje się między rzepką a kością udową, po jej wewnętrznej stronie. Występuje u 50–70% populacji, choć niektórzy autorzy podają jedynie 20%. Zwykle nie wywołuje objawów, jednak jego pogrubienie lub zapalenie może prowadzić do bólu przy rzepce.
Jak powstaje zespół fałdu przyśrodkowego?
Zespół fałdu przyśrodkowego najczęściej rozwija się wskutek urazu lub przewlekłego przeciążenia. Do ostrego stanu może dojść po uderzeniu w kolano – np. w wyniku upadku, kopnięcia lub uderzenia w kant mebla. Taki uraz może wywołać zapalenie błony maziowej lub krwiak. Czasem objawy są skutkiem wcześniej nierozpoznanego uszkodzenia łąkotki. Drugim typowym mechanizmem jest podrażnienie spowodowane przeciążeniem – szczególnie u osób wykonujących powtarzające się zgięcia kolana, takich jak biegacze, kolarze czy pływacy. Fałd najbardziej obciąża się przy zgięciu od 30 do 45 stopni. Dodatkowymi przyczynami przewlekłych dolegliwości mogą być ciała obce, niestabilność rzepki czy przebyte zabiegi artroskopowe.
Kiedy podejrzewać zespół fałdu przyśrodkowego?
Charakterystyczne objawy to ból po wewnętrznej stronie kolana, sztywność, uczucie przeskakiwania i niestabilności. U części pacjentów dochodzi do zaniku mięśnia czworogłowego uda. W badaniu palpacyjnym specjaliści poszukują bolesnego fałdu po stronie przyśrodkowej, ale w 15% przypadków może być niewyczuwalny. Typowe przeskakiwanie występuje między 30 a 60 stopniami zgięcia kolana. Najskuteczniejszym testem jest Hugston’s Plica Test – pozostałe, jak Mediopatellar Plica Test czy Plica Stutter Test, cechują się mniejszą precyzją. Objawy zespołu fałdu przyśrodkowego często przypominają problemy z łąkotką przyśrodkową, dlatego diagnostyka różnicowa bywa trudna. W celu potwierdzenia diagnozy warto wykonać rezonans magnetyczny kolana.
Leczenie zachowawcze i rehabilitacja
Leczenie zespołu fałdu przyśrodkowego opiera się przede wszystkim na terapii zachowawczej i ograniczeniu przeciążeń. Pierwszym krokiem jest rezygnacja z aktywności powodujących ból – np. biegania, jazdy na rowerze czy długiego klęczenia. Fizjoterapeuci stosują techniki terapii manualnej w obrębie kolana oraz sąsiednich stawów: biodrowego i skokowego. W początkowej fazie pomocne bywają aplikacje kinesiotapingu, które zmniejszają podrażnienie. Kolejny etap terapii skupia się na poprawie elastyczności tkanek i wzmocnieniu mięśni – szczególnie mięśnia czworogłowego oraz odwodzicieli i rotatorów biodra. Na końcu pracuje się nad przywróceniem prawidłowej osi kończyny dolnej.
Fałd przyśrodkowy często pozostaje niediagnozowany, mimo że może być realnym źródłem bólu kolana. Nawet drobne, powtarzające się urazy mogą prowadzić do jego stanu zapalnego, pogrubienia oraz drażnienia chrząstki stawowej. Uraz zgiętego kolana – np. uderzenie w deskę rozdzielczą – może wywołać objawy w wcześniej bezbolesnej strukturze. Podczas diagnostyki bólu kolana warto pamiętać, że fałd przyśrodkowy może być głównym źródłem dolegliwości po wewnętrznej stronie stawu.